Englishline
۱۳۹۷ شنبه ۳۰ تير
لوگوي اسفراين
 
معرفي شهرستان اسفراين

تنوع آب و هوایی و وجود ارتفاعات، جلگه ها و دشتها و شرایط اقلیمی گوناگون موجود در شهرستان اسفراین زمینه و بستر مناسبی را برای زیست انسانها در طول اعصار پیش از تاریخ و تاریخی فراهم کرده است. از جمله محوطه های پیش از تاریخ دردشت اسفراین می توان به تپه های پیش از تاریخ انجیرلی و چهل دختران( هزاره سوم تا دوره تاریخی) و محوطه های پیش از تاریخ و تاریخی توی 1و2 (دوره مس و سنگ تا دوران تاریخی و قرن4-8 هجری)اشاره کرد. بیشتر این تپه های باستانی در جلگه و دشتهای جنوب غربی اسفراین واقع شده اند. که به نوعی ارتباط و مبادلات فرهنگی را در آینده ودرپی کاوشهای باستان شناختی می توان بین این محوطه ها و مناطق پیش از تاریخ جاجرم و سبزوار بدست آورد.
در حال حاضر شواهد سفالی  به دست آمده ازاین محوطه ها نشان میدهد در برهه زمانی خاصی با فرهنگهای جنوب ترکمنستان شباهت دارد. از جمله آثار دوران تاریخی می توان از تپه های تاریخی کهنه بام، عمارت و ... نام برد. آستوئن یا استئین بر اساس گفته مورخین یکی از اولین خاستگاههای ظهور اشکانیان در شمال شرق ایران( پارت) بوده است. در ارتفاعات سالوک اسفراین دژی به نام دژ صعلوک واقع شده که به احتمال زیاد استئین یا آستوئن دوران اشکانیان می باشد. 
در دوران ساسانیان نیز اسفراین یکی از بخشهای مهم ابرشهر: نیشابور بوده که جاده شاهی ابریشم از آن می گذشته است و به نامهایی مانند مهرگان، مهرجان، سپهرآئین، اسپرآئین، زابرین، نامیده می شده است. به احتمال زیاد اسفراین یکی از خاستگاههای آریاییها بوده و"دلیل آن نیز وجه تسمیه کلمه اسفراین است که از کلمه اسفه یا اسپه (واژهای اوستایی) به معنی اسب+ راین( به معنی مکان و محل تجمع) گرفته شده است.
 
 
 
 
اسفراین به علت واقع شدن در شاهراه ورودی اقوام مهاجر به ایران از جمله قوم مغول، ازبکها، افغانها و در طول قرون اسلامی بارها مورد تجاوز و تخریب این اقوام قرار گرفته و دوباره با کوشش مردم سخت کوش این دیار سر از خاک برافراشته و شکوفایی خود را بازیافته است. آثار شهر قدیمی اسفراین که امروزه به شهر بلقیس مشهور است. در 3 کیلومتری جنوب غربی اسفراین واقع شده است
 در مورد اسفراین بهترین شرح جغرافیایی ابوعبـــدا… حمد بن احمد مقدسی است که خود این ولایت را دیده است مقدسی می نویسد :
 (( اسفراین روستایی بزرگ و مرکز انگور خوب و کشتزار است ، جاده گرگان آنرا به دو نیمه می کند . شهر آن به همین نام است . آباد و گرانقدر است ، از نهری که از کوه می آید می آشامند در شهرهای این روستا مهم تر از آن نیست .بازارهای زیبا ویژگی دیگر دارد . مردم اهل حدیثند )).
 (( ابوعبدا… الحاکم مولف تاریخ نیشابور که سنه 404 هجری قمری فوت کرده است ، اسفراین را شهری خوش آب و هوا ذکر کرده است و قباد پادشاه ساسانی نام اسفراین را به علت داشتن آب و هوای خوب مهرجان گذاشته است . .
 همچنانکه یاد اوری گردید اسفراین شهری بوده است که قبل از اسلام در خراسان وجود داشته است ، جزو ایالت پارت بوده است .
 در تقسیمات کشوری در دوره هخامنشی ، کشور ایران بر اساس ملاحظات قومی و نژادی به 30 قسمت تقسیم می شده است که یکی از ایالت خراسان و یاپارت ذکر شده است بعدها یونانی ها این ایالت را ساتراپ نام گذاشتند .
ولی همان دولت تعداد ایالت ایران را 20 نوشته است و پارت را ایالت شانزدهم دانسته است سپس از روی کار آمدن اشکانیان که همان پارتها باشند ایران زمین را از وجود بیگانگان آزاد ساختند چون اسفراین را یکی از مراکز عمده پارتها می دانیم لذا در شرح آن اشارات بیشتری خواهد شد . 

اکثر مورخان پارت قدیم را عبارت از دامغان ـ جوین ـسبزوار ـ نیشابور ـ قوچان درگز ـ اسفراین و چند شهر فعلی خراسان می دانند .
 (( ظهور و گسترش دین مبین اسلام در ایران خراسان مانند سایر بلاد ایران و شاید بیشتر درگیری و کشمکش حکام عرب و فرمانروایان ایرانی بوده است . مسلماً صدمات انسانی و مالی بیشتری از تخریب شهرها و اماکن بوده است و فتح اسفراین همزمان باشهرهایی چون نیشابور ، ری ، بیهق و توس در تاریخ های قرون و در هیچ یک از منابع اولیه اشاره به خرابی اسفراین نشده است . اسفراین در سال 31 هجری همچنان که ذکر گردیده بدست عبدا.. . ابن عامر فتح شده ومردم بتدریج دین مبین اسلام را پذیرفته اند ))
درباره بنیانگذار اسفراین ، در منابع و ماخذ تاریخ و جغرافیا مطالب فراوان است ولی آنچه بدیهی است این نکته است که منابع ایران تقسیم دنیای روزگار گذشته را به فریدون نسبت می دهند که بین سه فرزند خود مسلم ، تور و ایرج تقسیم کرد .
 (( آنچه مسلم است خراسان و اسفراین که شهرکی در آن بوده است در ایران زمین واقع شده بوده اســـــت و باید سازنده آن را کسی بنامند که نژاد ایرانی باشند همچنانکه بانی اسفراین را اسفند یا پسر گشــــــتاسب می دانند کــــــه از پادشاهان کیانی ایران است و به قاعده انتساب آنرا اسفراین خوانده اند )). 
 (( مولف تاریخ نیشابور ابوعبدا… ، محمد بن عبدا… نیشابور ی در مورد اسفراین شرحی دارد که خلاصه ای از آن آورده می شود . پادشاه قباد بن فیروز چند روز آنجا بود از خضره صحرا و صحه هوا آن را مهرجان نام نهاد )) . 
شرایط مساعد طبیعی و رودهای فراوان از محاسن عمده ای بود که امکان آبادانی این منطقه را از قدیم ممکن کرده است .
همانطور که در ابتدا گفته شد پارت یکی از ایالات وابسته به امپراطوری هخامنشیان بوده است و شیستاسب پدر داریوش والـــی پارت بـوده و پارتیان در سپاه خشایارشاه در جنگ با یونانیان شرکت داشته اند و پس از هجوم یونانیان اسکندر داریوش سوم را تاداخل مملکت پارت تعقیب کرده است . مشیر الدوله پیر نیا در تاریخ ایران ، باستان محل واقعه و تاریخ در گذشته را در محلی بین سمنان و شاهرود فعلی دانسته است .
(( محمد حسن خان اعتماد السلطنه به نقل از سایر منابع این محل را چمن کالپوش دانسته که در شرق جاجرم واقع است و مولف کتاب خراسان و سیستان نیز همین محل را ذکر کرده است .))
 باتوجه به اینکه اهالی چمن کالپوش نیز معتقدند چمن کالپوش آخرین منزلگاه داریوش سوم است و از چمن کالپوش تا اسفراین راهی نیست ، پس باید دشت اسفراین را جولانگاه مقدونیان دانست که از دستبرد و سم ستوران یونانی در امان نبوده است .
 در دوره جانشینان اسکندر ، اسفراین در تصرف بلوکیان بوده است تاظهور پارتیان ( اشکانیان ) که این سرزمین آزاد می گردد .
پارتها از همین سرزمین فعلی خراسان بخصوص شمال خراسان همچون شهرستانی مانند قوچان ، اسفراین درگز قیام می کنند و در شهر آساک در آستانه تاجگذاری می کنند و سپس به تسخیر هیرگانیا می پردازند .
  (( حکومت اسفراین در قیام سربداران را یکی از امرای مغول بنام محمود اسفراین در دست داشت که در طی چند جنگ از امیر مسعود سربدار در حوالی نیشابور شکست خورد و در تاریخ مغمول ، تاریخ نیشابور و سایر کتب تاریخی این پیروزی را در سنه و 73 هجری قمری دانسته اند سربداران در اسفراین پایگاه محکمی داشته اند .
 این موضوع را می توان از سکه های ضرب آن در اسفراین پی برد و یعقوب آژند مترجم کتاب خروج و عروج سربداران تالیف جان ماسون اسمیت ، فصلی از کتاب خود را به ضرب سکه در اسفراین و سایر شهرهای خراسان اختصاص داده است . هر چند در دوره ایلخانان مغول نیز در اسفراین سکه ضرب شده است . 
 اسفراین در زمان حمله امیر تیمور به ایران سنه 1381 میلادی مطابق 782 هجری قمری نیز صدمه می بیند ، شهر تخریب می شود و مردم کشتار می شوند و دولتشاه سمرقند اشاره به یاغی شدن سلطان محمد بن بایسنقر بر جدش شاهرخ می کند و بین سلطان محمد و برادرش بابر سلطان در حدود چناران از نواحی اسفراین و در بند شغان جنگی در سنه 855 هجری قمری در می گیرد و دهات زیادی تخریب می شود .
در دوره صفویه به خصوص در زمان سلطنت شاه اسماعیل اول و شاه طهماسب وشاه عباس اسفراین یکی از شهرهایی بوده است که مورد و غارت و قتل و نجات ازبکان قرار می گیرد .
 شاه اسماعیل صفوی برای دفع ازبکان از اسفراین عبور می کند و به مرو می رود و ازبکان را شکستی سخت می دهد و پس از روی کار آمدن شاه طهماسب عبید خان ازبک اسفراین را متصرف می شود و مردم را مورد قتل و غارت قرار می دهد .
 در دوره شاه عباس اسفراین بدست چند تن از امرای صفوی اداره می شده است که در تاریخ عالم آرای عباسی به آن اشاره شده است در دوره شاه طهماسب آخرین پادشاه صفوی موقعی که او از مازندران به طرف مشهد می آمده از اسفراین عبور کرده است .
 بارتولد می نویسد : اسفراین در سنه 1731 میلادی بدست افاغنه ویران شده است و این دوران معاصر بااواخر سلطنت شاه طهماسب وروی کار آمدن نادر شاه است .
 در دوره حکومت نادرشاه تاسلطنت ناصرالدین شاه قاجار از حوادث روزگار در امان نبوده است بر اثر ویران شدن شهر و بخصوص کور شدن قنوات متعددی که شهر قدیمی اسفراین را مشروب می ساخته، مردم بتدریج کوچ کرده و درمکان فعلی شهر اسفراین به ساختن قلعه کوچکی پرداخته اند بعداً آنچه در دوره قاجاریه راجع به اسفراین نوشته اند ، مربوط به شهر جدید اسفراین است . 
موقعیت و حدود جغرافیایی  شهرستان اسفراین

 
برابر آخرین تصمیم گیری هئیت دولت جمهوری اسلامی و ابلاغ وزارت کشور در نیمه اول سال 1383 خراسان بزرگ به سه استان بشرح خراسان رضوی ـ خراسان شمالی ـ خراسان جنوبی تقسیم شده که شهرستان اسفراین در این تقسیم بندی جدید جزو خراسان شمالی قرار گرفته است مرکزیت خراسان شمالی نیز شهر بجنورد تعیین شده است .

 
شهرستان اسفراین در جنوب و جنوب شرقی با وسعت 5019 کیلو متر مربع  ، بین مدار جغرافیای36,34َ تا 37,18َ عرض شمالی از خط استوا و 56,53َ تا 58,08َ طول شرقی از نصف النهار گرینویچ واقع شده است .
 
این شهرستان در دامنة جنوبی کوههای آلاداغ و جنوب و غرب کوه شاه جهان قرار گرفته است. از شمال به شهرستانهای بجنورد و شیروان ، از جنوب و جنوب غربی به شهرستان سبزوار و جوین ، از شرق به شهرستانهای قوچان و سبزوار و از غرب به شهرستان بجنورد و جاجرم محدود است و ارتفاع آن در بلندترین نقطه 32-3 متر (قله شاه جهان ) و در پست ترین نقطه حدودد 1000 متر (خروجی دشت آبادی سرخ چشمه ) از سطح دریا می باشد .

 
تا قبل از سال 1369 همسایه شرقی اسفراین ، شهرستانهای قوچان و نیشابور بودند . دراین سال آن قسمت ازنیشابور که با اسفراین هم مرز بود به شهرستان سبزوار داده شد و در نتیجه شهرستان سبزوار با اسفراین هم مرز شد .

مرکز شهرستان ،« شهر اسفراین» است که  بر سر راه بجنورد – سبزوار قرار گرفته است . ارتفاع از سطح دریا 1260 متر می باشد .



 
شهر اسفراین از شمال به ارتفاعات شور یا سیاه خانه که از انشعابات بینالود است ، از جنوب به روستای های کوشکی و جوشقان و فرطان تازه و کهنه از شرق به اراضی نوشیروان و کوه شاه جهان و از غرب به روستای های کبوترخانه و برج محدود می شود . شیب عمومی شهر از شمال به جنوب کاهش می یابد و در قسمتهای جنوبی شهر شیب ملایم می شود .


این شهرستان دارای دو بخش به نام های مرکزی  ، بام و صفی آباد است که دارای دو نقطه شهری به نام های شهر اسفراین  و  شهر صفی آباد و هفت  دهستان  که  5 دهستان آن از بخش مرکزی : آذری ، دامنکوه ، روئین ، زرق آباد و میلانلو  -- 2 دهستان آن از بخش بام و صفی آباد : بام ، صفی آباد می باشد  .

جمعیت این منطقه طبق سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال 1390،  127هزار و 012 نفر گزارش شده که از این عده 60372هزار نفر در شهراسفراین ، 3527 هزار نفر در شهر صفی آباد و بقیه در روستاها ساکن  هستند (منبع : پرتال فرمانداری اسفراین).
 
 
 
1395/11/11 تاريخ بروز رسانی
تعداد بازدیدکنندگان امروز 2
تعداد بازدیدکنندگان دیروز 7
تعداد کل بازدیدکنندگان تا امروز 14052
تعداد کاربران بر خط 1
تعداد کاربران لاگین بر خط 0
کلیه حقوق سایت متعلق به اداره کل هواشناسی خراسان شمالی می باشد.